Xaneiro é un mes de frío, xeadas e predicións sobre o tempo que marcará o resto do ano. Non é de estrañar que a tradición galega estea chea de refráns sobre este mes, moitos deles relacionados co clima, a agricultura e mesmo a gastronomía. A seguir, deixámosche unha selección dos mellores refráns de xaneiro.
Refráns de xaneiro
Refráns sobre a predición do tempo
- Auga de xaneiro, cada pinga vale diñeiro.
- Auga en febreiro, mellor que en xaneiro.
- En xaneiro, abrígate con dúas capas e un sombreiro.
- En xaneiro, xéase a auga no caldeiro.
- Entre xaneiro e febreiro, inverno verdadeiro.
- No mes de xaneiro súbete ao outeiro; se ves terrexar bótate a cantar e se ves verdexar, bótate a chorar.
- O sol de xaneiro non ten compañeiro.
- Xaneiro xeado e abril mollado enchen o faiado.
Refráns sobre a agricultura
- As patacas de xaneiro van na cesta e veñen no sombreiro.
- Cando non chove en xaneiro, non hai bo prado nin bo lameiro.
- Cantos días pasen de xaneiro, tantos allos perde o alleiro.
- En xaneiro, pon o alleiro.
- Moita chuvia en xaneiro, mala anada no cabaceiro.
- Poda en xaneiro, vindima no sombreiro.
- Quen colle a aceitona antes de xaneiro, deixa o aceite no oliveiro.
- Se queres ter bo alleiro, pon o allo no xaneiro.
- Se trona en xaneiro, sube as cubas ao fumeiro.
- Seco xaneiro, abundancia no graneiro.
- Todos os días que pasan de xaneiro son allos que perde de dar o alleiro.
- Xaneiro muliñeiro, nin boa meda nin bo palleiro.
- Xaneiro, xeadeiro; febreiro, grileiro.
Refráns sobre o traballo
- En xaneiro, a vella saca as madeixas ao turreiro.
- En xaneiro bota o obreiro, antes na sebe ca na parede, non polo día senón pola pedra que está fría.
- No menguante de xaneiro corta o teu madeiro.
- O madeiro para a túa casa, córtao no xaneiro.
- O que en xaneiro non cava os terróns, en agosto queima os collóns.
- Obreiro en xaneiro, pan che comerá e obra non fará.
- Para a túa casa, o madeiro cortado sempre no xaneiro.
- Se en xaneiro tose o neno, non teñas medo; se tose no mes da sega, pode ir para a terra.
- Quen labra no xaneiro labra para o ano enteiro.
Refráns sobre animais
- A galiña nada no xaneiro pon o ovo no colmeiro.
- A pescada en xaneiro vale por carneiro.
- A raia pescada en xaneiro sabe a carneiro.
- Coa lúa de xaneiro, vese a formiga no carreiro.
- En xaneiro, a lebre co cu no lameiro.
- En xaneiro busca a lebre co cu no bulleiro.
- En xaneiro, nin galgo leboreiro nin falcón perdigueiro.
- En xaneiro, sete lobos no carreiro.
- En xaneiro xa a abella pon os pés no salgueiro.
- O año de xaneiro é o mellor carneiro.
- O pito de xaneiro, coa súa nai sobe ao poleiro.
- Os pitos de xanerio, pouquiños van ao poleiro.
- Porco de xaneiro vai ca súa nai ao fumeiro.
- Un bo día de xaneiro é un lobo no quinteiro.
- Xaneiro añeiro e febreiro cabriteiro.
Refráns sobre relacións persoais
- En xaneiro, namoreime, en febreiro, caseime e amoleime.
- Lúa, a de xaneiro; amor, o primeiro.
- Lúa, a de xaneiro; e cariño, o primeiro.
- Lúa de xaneiro non ten aparceiro.
- Non hai lúa como a de xaneiro nin amor como o primeiro.
- O que sexa meu amigo verdadeiro, véñame ver o vinte de xaneiro.
- Os amores de xaneiro son os que enfrían primeiro.
Refráns sobre santos
- Dazasete de xaneiro, santo Antonio verdadeiro; día trece de san Xoán, santo Antonio mentirán.
- Dazasete de xaneiro, santo Antón lacoeiro.
- Día de santa Inés chuvia unha soa vez.
- O día de san Sebastián ceiba as moscas Satanás.
- Polo santo Amaro andan os trompos polo tellado.
- Polo santo Antón, xa a galiña pon.
- Polo san Sebastián medra o día o paso dun can.
- Polo san Vicente perde o inverno un dente.
- Polo san Vicente toda a auga é semente.
- Por santo Antón, trompos ao caixón.
- Por san Vicente da Roda medra o día unha hora.
- Por san Vicente pon os nabos da semente.
- Por san Vicente, unha hora de crecente.
Se coñeces algún refrán máis sobre xaneiro, cóntanolo nos comentarios!
