Se nunca te preguntaches por que hai coches con ramas de flores amarelas no parabrisas cada 1 de maio, este artigo é para ti. Detrás dese xesto hai séculos de tradición, crenzas e unha relación profunda coa natureza que os galegos e as galegas levamos no sangue.
Que é a xesta?
A xesta é unha planta silvestre que medra nos montes e camiños de Galicia. A máis común é a de flor amarela, aínda que tamén existe a variedade de flor branca.
Florea precisamente nesta época do ano, o que a converte nun símbolo natural da chegada da primavera. Mais na cultura popular galega vai moito máis aló dun simple elemento decorativo.
Cal é o seu significado?
Disque a xesta ten fama de planta protectora. Na tradición galega atribúenselle propiedades para afastar o meigallo e o mal de ollo, e por iso se coloca nos lugares que máis importan como a porta da casa, as fiestras, o coche, as embarcacións ou as cortes onde están os animais.
O momento no que hai que actuar tamén forma parte do ritual. As xestas deben recollerse antes de que se poña o sol o día 30 de abril, porque deste xeito conserva a forza da luz. Despois, esa mesma noite, as xestas colócanse nos lugares elixidos para que, como di o dito, non poida entrar o maio, nin collan o meigallo.
De onde vén esta tradición?
A orixe está na festa dos Maios, a celebración popular que en Galicia marca a fin do inverno e a chegada do bo tempo. Aínda que se asocia especialmente coas Rías Baixas, a tradición está documentada en todo o territorio galego e tamén no norte de Portugal. Nalgunhas zonas conservouse mellor que noutras, pero nunca desapareceu do todo.
Antigamente, a noite anterior ao primeiro de maio era un momento de ritos de protección. A veciñanza saía cos fachos polas terras sementadas e as xestas poñíanse nas portas, nas cortes e nos carros. O obxectivo era sempre o mesmo, protexer o fogar, a familia e a colleita do que puidese vir co cambio de estación.
Como chegou ata hoxe?
A tradición adaptouse sen perderse. Os carros convertéronse en coches e o xesto de colgar unhas xestas na porta o 30 de abril continúa a estar vivo. Este costume é o fío que nos conecta cunha forma de entender o mundo onde a natureza e o calendario marcan o ritmo da vida.
Esta tradición noutros lugares de Europa
O noso costume de colocar xestas na noite do 30 de abril ao 1 de maio non é un feito illado. En moitas zonas do centro e norte de Europa celébrase esa mesma noite a chamada noite de Walpurgis (Valborgsmässoafton en sueco, Walpurgisnacht en alemán), unha festa que dá a benvida á primavera e despide a estación mái fría do ano.
Segundo a cultura popular europea, era unha noite en que as bruxas se reunían —por exemplo, no monte Brocken en Alemaña—, polo que se desenvolveron distintos rituais para afastar as malas enerxías: acender fogueiras, facer ruído ou empregar elementos naturais con valor protector. Estas celebracións seguen vivas, con pequenas variantes, en países como Alemaña, a República Checa, Suecia, Lituania, Letonia, Finlandia ou Estonia.
En Galicia, ese papel simbólico cúmpreo a xesta. Igual que noutras culturas se empregan outros elementos vexetais ou o lume, aquí son as pólas desta planta as que se colocan en portas, fiestras ou vehículos como protección fronte ao mal e como sinal de cambio de ciclo.
Este ano, se ves un ramo de xestas nun coche ou nunha porta, xa sabes o que significa. E se tes ocasión, non está de máis poñer a túa!
