Hai algo que todos compartimos: a primeira lingua en que aprendemos a dicir o noso nome. Non a escollemos, non a estudamos nin a analizamos. Simplemente medramos nela, escoitándoa cada día ata que pasa a formar parte de nós sen decatármonos.
A lingua materna é a que nos arrola, a que nos fai rir, a que nos consola cando algo doe. É a que empregamos antes de saber que existen outras linguas no mundo. Por iso é moito máis que un instrumento de comunicación, é o espazo emocional onde comeza a nosa identidade.
Que é o Día da Lingua Materna?
Cada 21 de febreiro conmemórase o Día Internacional da Lingua Materna, proclamado pola UNESCO en 1999 para defender a diversidade lingüística e o dereito das persoas a aprender e vivir na súa propia lingua.
No mundo existen arredor de 7.000 linguas. Moitas delas desaparecerán neste século se non se transmiten ás novas xeracións. E cando unha lingua morre, non desaparecen só palabras, desaparecen historias, expresións únicas, maneiras de entender a vida.
Que é a lingua materna?
É a primeira lingua que aprendemos, a lingua da casa, a lingua coa que dicimos “mamá”, “auga” ou “teño medo” por primeira vez.
Non sempre coincide coa lingua oficial dun Estado, nin sempre é a lingua da escola. En moitos lugares do mundo, a lingua materna convive con outra que ten máis prestixio social ou máis presenza institucional.
Mais é na lingua materna onde se constrúe a identidade inicial. É a base desde a que aprendemos as demais.
Por que se celebra o 21 de febreiro?
O 21 de febreiro lembra os feitos acontecidos en 1952 en Daca (actual Bangladesh), cando varios estudantes foron asasinados por defenderen o dereito a que o bengalí fose recoñecido como lingua oficial.
Non reclamaban privilexios. Reclamaban dereitos.
Anos despois, en 1999, a UNESCO proclamou oficialmente esta data como Día Internacional da Lingua Materna para poñer o foco na diversidade lingüística e na necesidade de protexela.
A defensa dunha lingua non é unha cuestión romántica nin folclórica. É unha cuestión de igualdade. Se unha persoa non pode estudar, expresarse ou acceder á cultura na súa lingua, está en desvantaxe.
E no caso do galego?
En Galicia, o galego é lingua propia, histórica e oficial xunto co castelán. Mais a oficialidade non garante automaticamente a transmisión.
A transmisión real prodúcese no fogar, no parque, no grupo de amizades, nos contidos que consumen os máis novos.
Hai nenos e nenas que xa non reciben o galego como primeira lingua na casa. Outros só o escoitan na escola e, ás veces, de maneira limitada. Se non se transmite no ámbito familiar e perde presenza social, a cadea rompe.
E cando unha lingua deixa de ser materna para converterse só en académica, perde forza emocional.
O Día da Lingua Materna é unha oportunidade para facérmonos preguntas incómodas:
- En que lingua falamos cos nosos fillos?
- En que lingua consumimos contido?
- En que lingua escribimos nas redes?
- En que lingua queremos que se constrúa o futuro?
Non é só cuestión de falar. É cuestión de usar.
Unha lingua non se mantén viva por decreto. Mantense viva polo uso.
Vive cando se emprega:
- na ciencia e na investigación,
- no humor e na creación cultural,
- nos negocios e no emprendemento,
- na tecnoloxía e na innovación,
- na produción de contidos dixitais,
- na escola e na universidade,
- na rúa e na vida cotiá.
Se queda reducida ao ámbito sentimental, simbólico ou conmemorativo, debilítase. A lingua necesita presenza real nos espazos de poder e nos espazos de futuro.
Unha responsabilidade colectiva
Celebrar o Día da Lingua Materna non é compartir unha frase bonita nas redes. É decidir conscientemente manter viva a lingua coa que comezamos a nomear o mundo.
A transmisión non depende só das institucións, depende das familias, dos creadores de contido, dos profesorado, das empresas, de quen escolle en que lingua escribir, vender, investigar ou educar.
Cada xeración decide se continúa ou non esa transmisión e esa decisión tómase todos os días.
