Nestes días de preocupación e tristura polos lumes que afectan distintas zonas do país, dende As chaves da lingua queremos achegar unha pequena contribución dende o noso ámbito: unha escolma de palabras relacionadas co lume.
O galego, como todas as linguas ligadas á terra, desenvolveu ao longo do tempo un vocabulario rico, preciso e cheo de matices para falar do monte, do que arde, do queimado, do fume e da loita contra os incendios. Recuperar esas palabras é tamén unha forma de lembrar e de nomear o que pasa.
Este artigo vai acompañado dunha mensaxe clara: mandamos ánimo, forza e solidariedade a todas as persoas afectadas polos incendios.
#LumesNuncaMáis
acendalla
Material que se emprega para iniciar un lume, especialmente aquel que arde con rapidez e facilita que prenda a leña ou outro combustible.
Colocaron unhas acendallas secas ao pé do tronco e a fogueira comezou a prender axiña.
afogueirar
Avivar ou intensificar o lume, alimentándoo para que arda con máis forza.
Sinónimos: atizar, avivar, entear e escallar.
Afogueiraron o lume con máis leña seca e enseguida comezou a botar labaradas altas.
alaparear
Arder con gran rapidez, especialmente cando o lume se propaga de forma brusca ou violenta.
Sinónimo: alapear.
A herba seca alapareou en poucos segundos en canto lle prenderon lume.
cadaval
Chousa cuberta de restos queimados despois dun incendio.
Sinónimo: chamiceira.
O monte que antes era verde quedou convertido nun cadaval negro e cheo de cinza.
cádavo
Restos de pólas de matogueira —como toxos, queiroas ou xestas— que fican parcialmente queimadas no monte despois dun incendio.
Sinónimo: chamizo
Camiñaban entre os cádavos que aínda botaban fume horas despois de apagar o lume.
contralume
Lume controlado que se prende de maneira estratéxica desde zonas preparadas —como devasas, pistas ou franxas sen vexetación— para eliminar o combustible e así frear o avance dun incendio forestal.
Os equipos de extinción decidiron crear un contralume nunha zona segura para intentar conter as lapas antes de que chegasen ao núcleo rural.
devasa
Franxa de terreo desbrozado, sen árbores nin vexetación, que se abre co propósito de evitar a propagación do lume ou facilitar o paso de infraestruturas.
Grazas á devasa que rodeaba a aldea, as lapas non chegaron ás primeiras casas.
enfogar
Dícese do lume cando cobra máis forza, intensidade ou viveza ao recibir novo combustible.
O lume enfogouse de súpeto ao cambiar o vento e espallouse monte abaixo con moita velocidade.
faísca
Partícula incandescente que salta dun corpo en combustión e que pode acender outros materiais ao seu redor.
Sinónimos: charamela, charamona, charamusca, charamuza, chareta, moxena e muxica.
Unha faísca desprendida do lume caeu na herba seca e iniciou un novo foco do incendio.
lapa
Masa incandescente que se eleva dun corpo en combustión, emitindo luz e calor.
As lapas superaban os piñeiros e avanzaban con forza cara ás casas.
queira
Onda intensa de calor que se desprende dun lume aceso, dun incendio ou dun forno moi quente.
A queira que saía do monte queimado facía imposible achegarse sen protección.
rebato
Toque insistente e prolongado das campás dunha igrexa para alertar a veciñanza ante un perigo urxente, como un incendio, e mobilizala para actuar.
Cando comezou o incendio, as campás da aldea tocaron a rebato para avisar a toda a xente.
