Galicia sempre mirou ao ceo. Durante séculos, a nosa xente viviu pendente dos ventos: os mariñeiros escrutaban o horizonte antes de facerse ao mar, os labregos estudaban as nubes para decidir cando sementar ou segar e as avoas sabían que vento traía chuvia e cal anunciaba sol.
Este coñecemento transmitíase de xeración en xeración a través das palabras. Hoxe, moitos destes nomes están a esmorecerse. Vivimos en casas illadas, consultamos aplicacións meteorolóxicas e case xa non precisamos ler os sinais do ceo. Mais recuperar este vocabulario é recuperar unha parte importante da nosa cultura, un saber que conecta a lingua coa terra, co mar e coa vida de quen nos precedeu.
Ventos suaves e refrescantes
airexa
Vento suave. Sinónimos: aura, brisa, hálito.
Á tardiña, unha airexa fresca entraba pola ventá da cociña.
Ventos do norte: o frío que vén do alto
cadeleira
Vento frío procedente do norte, característico dos meses de febreiro e marzo.
A cadeleira facía tremelicar aos rapaces que xogaban no adro.
calistro
Aire frío e cortante que baixa do norte. Sinónimos: corisco, escarabana, xeeiro.
Co calistro, nin as vacas querían saír da corte.
cerzo
Vento frío do norte.
Cerzo na vara, auga na cara.
nordestada
Vento que sopra con forza do nordeste.
Coa nordestada, o mar embraveceuse en poucas horas.
nortada
Vento forte do norte.
A nortada obrigou os pescadores a abeirarse no porto.
Ventos do sur: cálidos e secos
ávrego
Vento procedente do sur ou do suroeste.
Co ávrego, a calor facíase máis pesada.
siroco
Vento cálido e seco que chega desde o Sahara.
O siroco deixaba unha capa de area fina sobre os coches.
soán
Vento suave do sueste, máis temperado que os do norte.
O soán encheu a tarde dunha calma agradable.
surada
Vento forte do sur.
A surada levouno ata o porto en menos tempo do esperado.
Ventos do leste
lestada
Vento vigoroso que sopra desde o leste.
A lestada levantou as tellas do palleiro.
levante
Vento que se despraza desde o leste.
Co levante, sabían que viría chuvia antes do anoitecer.
Ventos do oeste
poñente
Vento que vén do oeste.
O poñente trouxo as primeiras nubes da tarde.
galerna
Vento moi forte de entre o oeste e o noroeste, que ocasiona fortes temporais na costa do Cantábrico.
A galerna pillou aos mariñeiros lonxe da costa.
Outros ventos
carbeso
Vento frío e seco.
Ao solpor comezou a soprar un carbeso que facía tremelicar a calquera.
guilsa
Vento xélido e seco. Sinónimo: sieiro.
Saíronlle degresas nos beizos por mor da guilsa.
travesío
Vento que sopra lateralmente.
O vento travesío facía difícil camiñar pola ponte.
zarracina
Ventada forte acompañada de chuvia intensa.
A zarracina obrigounos a parar a marcha.
Ventos tropicais
alisio
Vento constante que sopra entre os trópicos, do nordeste ao suroeste no hemisferio norte.
Os veleiros aproveitaban os alisios para cruzaren o Atlántico.
Ventos de uso literario
Algúns nomes de ventos só se empregan na linguaxe poética ou en textos literarios, mais forman parte do noso patrimonio léxico e convocan imaxes evocadoras.
aura
Brisa suave e refrescante. Sinónimos: airexa, brisa, hálito.
Camiñaba pola beiramar, gozando da aura vespertina.
austro
Vento que sopra do sur. Sinónimo: noto.
O austro arrastraba po do deserto ata as nosas terras.
bóreas
Vento do norte. Sinónimo: aquilón.
O bóreas trouxo consigo a primeira xeada do ano.
favonio
Vento suave e apracible procedente do oeste.
O favonio de xuño alentaba os lenzos tendidos no patio.
Coñecer estes nomes non é só cuestión de vocabulario. É comprender como a nosa xente interpretaba o tempo, como se protexía da inclemencia e como aproveitaba as correntes para navegar ou secar a colleita. Cada vento conta unha parte da nosa historia.
